Cumhurbaşkanlığı İrtibat Başkanlığı tarafından New York’ta düzenlenen panelde Türkiye ile ABD ortasındaki bağlantılar masaya yatırıldı.
Türkevi’nde düzenlenen “Türkiye-ABD Bağlantılarının Tarihi ve Geleceği” isimli panele yerli ve yabancı akademisyenler katıldı.
İki ülke ortasındaki alakaların tarihi, siyasi ve ekonomik taraflarıyla ele alındığı panelin moderatörlüğünü Bağlantı Başkanlığı Lider Yardımcısı Dr. Çağatay Özdemir yaptı.
Panelin birinci oturumunda konuşan Altınbaş Üniversitesi Rektörü ve Milletlerarası İlgiler Kısmı öğretim üyesi Prof. Davet Erhan, iki ülke ilgilerinin Osmanlı periyodunda nasıl başladığına değindi.
Erhan, ABD ile bağların 18. yüzyılın sonlarına kadar uzandığını belirterek “İki devlet ortasındaki birinci müsabaka askeri bahislerde değil, ticari hususlardaydı.” dedi.
Tarihi haritaları slayt üzerinden gösteren Erhan, “Başından beri Türkler yeni kıtanın varlığından haberdardı lakin ABD limanlarına gemilerini gönderip Amerikalılarla görüşen birinci Türkler olmadı. Birinci sefer Amerikalılar, 1770’lerde, daha bağımsızlıklarını ilan etmeden İngiliz bayrakları ile Türk limanlarına geldi. ve Ege kıyılarındaki Osmanlı limanlarından gemileri ile Boston ve New York’taki limanlara üzüm ve incir taşımaya başladılar.” diye konuştu.
Erhan, Osmanlı ile ABD ortasında birinci periyotlarda ticaretin en değerli gündem unsuru olduğunu belirterek daha sonra 19. yüzyılın başlarında Kuzey Afrika’da çıkan savaşlarla ABD halkında Türklere karşı birinci kere olumsuz algının başladığını aktardı.
İki ülke ortasında yaşanan iniş çıkışlara karşın bağlarda vakitle askeri iş birliğine de gidildiğini belirten Erhan, ABD’lilerin 1830’larda Osmanlı devleti için 11 adet savaş gemisi imal ettiği bilgisini de paylaştı.
Panelin öbür konuşmacısı SETA Vakfı Washington Araştırma Yöneticisi Doç. Dr. Kılıç Buğra Kanat ise iki ülke ortasındaki münasebetlerin son yüzyıldaki durumunu kıymetlendirdi.
Kanat, 2. Dünya Savaşı’na kadar iki ülkenin itimat tesis edici kıymetli teşebbüslerde bulunduğunu lisana getirerek “2. Dünya Savaşı’ndan çabucak sonraki periyot ise iki ülke ortasındaki stratejik bağların başlangıcı oldu. ve o vakitten beri o devirde Sovyetler Birliği olan Rusya bazen alakalarda fay çizgisi, bazen de iki ülkeyi birbirine bağlayan bir yapıştırıcı oldu.” yorumunu yaptı.
1970’lerde Kıbrıs ve silah ambargosu üzere sıkıntılarla iki ülke ortasındaki ilgiler vakit zaman bozulsa da 1980’ler boyunca savunma alanında iş birliğinin devam ettiğinin altını çizen Kanat, 1990’larda ise Körfez Savaşı ile birlikte stratejik alakaların yerinde türbülanslar yaşanmaya başlandığına vurgu yaptı.
Kanat, ABD’deki lobilerin, Türkiye ve ABD ilgilerde en büyük fay sınırları olduğunu tabir etti.
“Gittikçe daha fazla insan bugün PKK ile bağların stratejik kusur olduğunun farkına varıyor”
İrtibat Başkanlığı Kamu Diplomasisi Dairesi Lideri Doç. Dr. Oğuz Güner’in moderatörlüğünü yaptığı panelin ikinci oturumunda ise yabancı akademisyenler kelam aldı.
Hudson Enstitüsü Kıdemli Uzmanı Mike Doran, 2016’dan bu yana iki ülke ortasındaki münasebetleri yakından takip ettiğini belirterek “Savunma Bakanlığına birinci brifingimi verdiğimde onlara Suriye’de en güçlü müttefikimizi yalnız bıraktığımızı, Türkiye’nin orada kalarak PKK ile uğraşa devam edeceğini söyledim. Bu uzun vadede bir kayıptı.” sözünü kullandı.
Doran konuşmasına şöyle devam etti:
“Gittikçe daha fazla insan bugün, bunu itiraf etmekten hoşlanmasalar da PKK ile ilgilerin stratejik yanılgı olduğunun farkına varıyor. Amerikalılar bu minvalde odaklanmaya devam mı edecek yoksa yeni bir yaratıcılık ile bizi yeni bir periyoda mi götürecek bilemiyorum lakin her zamankinden daha fazla optimist olduğumu söyleyebilirim. Artık her şeyi baştan sona tekrar düşünmek için gerçek bir fırsat var.”
Georgetown Üniversitesi Avrasya, Rusya ve Doğu Avrupa Çalışmaları Merkezi Yöneticisi Brenda Shaffer ise güç alanında iki ülke ortasındaki münasebetleri ele aldı.
Shaffer, Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ile Avrupa’da ortaya çıkan güç krizinin Türkiye’nin ve güney koridor alternatiflerinin değerini hatırlattığına işaret etti.
İsrail’in Avrupa’ya yapacağı ihracat için en uygun yolun Türkiye üzerinden olacağını belirten Shaffer, Türkiye’nin yaklaşık altı farklı tedarik projesi ile çeşitlendirilmiş bir pazar olmasının birçok ülke için ders olabileceğini düşündüğünü kaydetti.
Panelde son konuşmayı yapan eski ABD Dışişleri Bakanlığı Danışmanı Rich Outzen de Türkiye ile ABD’nin, uzun periyotta hoş ancak kolay olmayan iki müttefik olduğunu lisana getirerek “Bu güç bir münasebet ve Washington’un müttefikler hakkında gerçekçi olmayan beklentileri var.” diye konuştu.
Outzen, iki ülke ortasında en başta siyasi kültür farkları bulunduğuna işaret ederek ABD halkı genelde dış dünyaya kapalı bir toplum olarak yaşarken Türkiye’nin ise Asya’dan Ortadoğu’ya dinamik bir coğrafyada esaslı geleneklerinin bulunduğuna vurgu yaptı.
İki ülkenin birçok alanda ortak çıkarı bulunduğuna dikkati çeken Outzen, “Şu an problemli alanları kenara bırakarak ortak çıkarlara odaklanmak gerekiyor ve bu bahiste Ukrayna en başta olmak üzere büyük bir alan var.” davetinde bulundu.
Programın sonunda panelistlere Piri Reis’in Amerika kıtasını gösteren tarihi haritası ikram edilerek hatıra fotoğrafı çektirildi.
İlk yorum yapan siz olun